معرفی کتاب با موضوع: امر به معروف و نهی از منکر مولف:محسن قرائتی

سيماى امر به معروف
* امر به معروف، نشانه عشق انسان به مكتب است.
* امر به معروف، نشانه عشق انسان به مردم است.
* امر به معروف، نشانه تعهد و سوز و علاقه انسان به سلامتى جامعه است.
* امر به معروف، نشانه تولّى و تبرّى است.
* امر به معروف، نشانه آزادى در جامعه است.
* امر به معروف، نشانه ارتباط ميان آحاد مردم است.
* امر به معروف، نشانه فطرت بيدار است.
* امر به معروف، حضور و غياب واجبات است ؛ چرا نماز نخواندى ؟ چرا روزه نگرفتى؟
* امر به معروف، ضامن اجراى تمام واجبات و نهى از منكر، ضامن ترك همه محرمات است.
* امر به معروف، تشويق نيكوآاران در جامعه است.
* امر به معروف، تذآر و آگاه آردن افراد جاهل است.
* نهى از منكر، تلخ آردن آام خلافكاران است.
* امر به معروف و نهى از منكر، گاز و ترمزى است آه ماشين جامعه راهدايت م ىآند.
* امر به معروف و نهى از منكر والدين است آه اساس تربيت آودك راتشكيل مى دهد.
* امر به معروف، سبب دلگرمى و تقويت افراد آم اراده م ىشود.
* امر به معروف، نشانه حضور در صحنه است.
* امر به معروف، مقام و حقى است آه خداوند به اهل ايمان داده تا بر اعمال يكديگر نظارت داشته
باشند.
* نهى از منكر، جبران آننده آمبود تقواى بعضى از افراد جامعه است.
* امر به معروف، جامعه را رشد مى دهد و نهى از منكر، جامعه را از سقوط نجات مى دهد.
* امر به معروف حافظ مرزها و حقوق افراد است ؛ و جامعه ب ىفرياد، جامعه اى مرده است و افراد
ساآت، جماداتى متنفّس بيش نيستند.
* امر به معروف و نهى از منكر، نشانه غيرت دينى، احساس مسئوليت ومشكلات مردم را
مشكلات خود دانستن است.
* امر به معروف و نهى از منكر، نوعى قرنطينه روحى در برابر عي بها و گناهانِ مُسرى است.
* امر به معروف و نهى از منكر، نوعى انضباط اجتماعى است؛ يعنى محدود آردن تمايلات اشخاص
در برابر مصالح جامعه ؛ در واقع نوعى آنترل افراد لاابالى است.
* امر به معروف و نهى از منكر، نشانه رشد است. حضرت لوط در برابرگروه گناهكار پرسيد: آيا در
ميان شما يك نفر رشيد هست تا مانع اين آار شما شود؟( اَلَيسَ مِنْكُم رَجُلٌ رَشيدٌ. سوره هود /
( آيه ٧٨
* با امر به معروف و نهى از منكر، مسائل داخلى جامعه حل م ىشود ومى تواند با دشمنان خارجى
مقابله آند.

جايگاه امر به معروف در قرآن
مسأله امر به معروف از همان روزهاى اول بعثت در مكّه مورد عنايت اسلام بوده است.
بعنوان مثال در سوره والعصر آه شعار مسلمانان به هنگام جدايى از يكديگر بود و در اوائل بعثت در
مكه نازل شده است، در جمله : تَواصَوْا بِالْحَقِّ و تَواصَوْا بِالصَّبْرِ، اشاره به امر به معروف مى آند.
اولين وظيفه انبيا
ما در ميان هر » : قرآن، اولين وظيفه همه انبيا را امر به معروف و نهى از منكر م ىداند و مى فرمايد
امّتى، پيامبرى را مبعوث آرديم آه مهمترين وظيفه آنان دو چيز بود : يكى امر به يكتاپرستى آه
و دوم نهى از اطاعت طاغوتها آه بزرگ ترين منكرهاست ،« اَنِ اعْبُدُوااللَّه » بزرگ ترين معروف هاست
سوره نحل، آيه ٣٦ : و لقد بعثنا فى آلّ امة رسولاً ان اعبدواالله و )«.« اِجْتَنِبُوا الطَّاغوتَ »
پيامبر اسلام آه نام و نشانش در تورات و انجيل » : اجتنبواالطاغوت ) در سوره اعراف نيز مى خوانيم
آمده، اوّلين وظيفه اش امر به معروف و نهى از منكر است) ( اعراف / ١٥٧ . الذين يتبعون)

رابطه توحيد با امر به معروف و نهى از منكر
آلمه لااِلهَ اِلاَّاللَّه عذاب الهى را از انسان دور م ىآند؛ به » : پيامبر اآرم صلى الله عليه وآله فرمود
«. شرط آنكه اين آلمه مبارك مورد تحقير و استخفاف قرار نگيرد
«!؟ چگونه ممكن است آلمه توحيد مورد استخفاف قرار گيرد » : مردى از پيامبر عزيز پرسيد
اگر گناهان علنى انجام گيرد و آسى گناهكار را نهى نكند و او را تغيير ندهد، به توحيد » : فرمود
( اهانت شده است) ( ميزان الحكمه، ج ٦، ص ٢٦٦
رابطه نبوت با امر به معروف و نهى از منكر
مردم را امر به معروف و نهى از منكر » : در سوره اعراف، در شرح وظايف پيامبر اآرم مى خوانيم
( يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَر (اعراف/ ١٥٧ ) )«. مى آند
چه معروفى از يكتاپرستى خداوند مهمتر و چه منكرى از اطاعت طاغوت بدتر است؟ در قرآن
مى خوانيم؛ وظيفه تمام پيامبران نسبت به مردم، دعوت به بندگى خدا و دورى دادن آنان از طاغوت
( وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فى آُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً اَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوت (نحل ٣٦ ) )«. است
رابطه امامت با امر به معروف و نهى از منكر
امام حسين عليه السلام، هدف از قيام خود را چنين مى فرمايد: آيا نمى بينيد به حق عمل نمى
شود و از باطل جلوگيرى به عمل نمى آيد( ( الا تَرون ان الحق لا يعمل به و ان الباطل لا يتناهى
عنه. (. و در جاى ديگر مى فرمايد: من بنا دارم امر به معروف و نهى از منكر آنم. مى خواهم در دين
جدم اصلاح آنم.
جايگاه آمرين به معروف و ناهيان از منكر
خدا از مؤمنان، جانها و مالهايشان را خريد تا » : در سوره توبه آي ههاى ١١١ و ١١٢ مى خوانيم
بهشت از آنان باشد. آنان رزمندگانى هستند آه در راه خدا مى جنگند، دشمنان خدا را مى آشند و
در راه خدا آشته م ىشوند.وعده بهشت به آنان در تورات و انجيل و قرآن آمده است و چه آسى
«. بهتر از خدا به عهد خود وفا م ىآند
جان دادن و بهشت گرفتن براى شما مبارك باشد و خود را به اين معامله » : سپس مى فرمايد
«. بشارت دهيد آه رستگارى بزرگى است
در ادامه م ىفرمايد: اين مؤمنان جان بر آف، هم از لغزش هاى خود توبه مى آنند، هم خدا را
مى پرستند و ستايش مى آنند، و هم اهل روزه و رآوع و سجودند. اين افرادند آه امر به معروف و
«. نهى از منكر م ىآنند و حدود الهى را پاس مى دارند
با يك نگاه سطحى به اين دو آيه، سيما و صفات آمرين به معروف بر همه ما روشن م ىشود. آنها
افرادى جان برآف و شجاع هستند. فريادشان در روز، با اشك و توبه، و رآوع و سجودشان در شب
همراه است. هشدار آنان به خلافكاران، همراه با حفاظت و پاسدارى خودشان از قانون الهى است.
آرى ! فوز بزرگى آه خدا در ستايش آنان وعده آرده، مخصوص اين گروه از افراد است نه آسانى
آه خود خلاف آارند و مقررات و قوانين را زير پا م ىگذارند. مانند آسانى آه از چراغ قرمز رد
مى شوند، ولى به بى حجاب تذآر مى دهند.

چند درس از نهى از منكر امام حسين عليه السلام
امام حسين عليه السلام در آخرين لحظه عمر خود، هنگاميكه ديد لشكر يزيد به خيمه هاى اهل
بيت حمله ور شدند. آخرين جمله اى آه به آنها فرمود، اين بود: اگر دين نداريد، لااقل در دنياى خود
اين سخن اثر آرد و تا امام زنده بود، از هجوم به خيمه ها دست آشيدند. ما از اين «. آزاده باشيد
جمله آخر، چند درس بگيريم:
١) نهى از منكر واجب است، حتى در لحظه آخر عمر.
٢) نهى از منكر واجب است، حتى نسبت به وحشى ترين افراد.
٣) اگر چند منكر انجام م ىشود و ما مى توانيم از يكى از آنها جلوگيرى آنيم، باز هم نسبت به آن
يكى واجب است آه اقدام آنيم.
٤) افراد خلافكار ممكن است از بعضى از منكرات دست بردارند و تحت تأثير وجدان قرار بگيرند.
٥) اگر از دين مردم نمى توان براى نهى از منكر آمك گرفت، از صفات ديگر آنان و از عوامل عاطفى
استفاده آنيد.
٦) حمايت از ناموس از بزرگترين واجبات است.
نهى از منكر در سخت ترين شرايط
پدر، برادر، عمو و ذريه پيامبر صلى الله عليه وآله را در پيش چشم امام سجاد عليه السلام شهيد
آردند و خود او را نيز به اسارت گرفتند و در آوفه و شام گرداندند. وقتى او را به مسجد شام بردند و
ديد آه خطيب روى منبر از يزيد ستايش مى آند، يك تنه در حضور يزيد فرياد زد: اى خطيب! تو با اين
تملق و ستايش، رضاى يزيد را به قهر خدا معامله آردى. تو مورد غضب پروردگار هستى. من بايد از
اين چوبها بالا بروم و جاى اين واعظ چاپلوس بنشينم تا بزرگترين معروف ها را آه معرفى اسلام
«. محمدى و اهل بيت پيامبر است، زنده آنم
سپس امام به بالاى منبر رفت و با سخنرانى خود، آودتاى فكرى و فرهنگى و عاطفى و سياسى
آرد) ( رجوع شود به مقاتل . (لهوف سيد بن طاووس)
سكوت آافى نيست، حرآت و فرياد لازم است.
امام صادق عليه السلام آه در يك مهمانى شرآت فرموده بودند، يكى از مهمانها از صاحبخانه با
اشاره آب طلبيد. او هم شرابى آورد.
جلسه اى آه در آن شراب بنوشند، » : حضرت به محض آنكه متوجه شد، مجلس را ترك آرد و فرمود
نه تنها نبايد خورد آه بايد آن جلسه را ترك آرد تا ديگران بفهمند آه شراب خوارى آارى زشت
(٥٤ / بحار، ج ٧٩ ، ص ١٤١ ) )«. است
در تاريخ نوشته اند: اسامة بن زيد آه در زمان رحلت رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمانده جنگ
شد و در آن هنگام جوانى هيجده ساله بود، روزى به خدمت مولى اميرالمؤمنين عليه السلام
شرفياب شد و از حضرت آمك خواست. امام فرمود: من آمك نم ىآنم. او گفت: من همان اسامه،
صحابى نزديك رسول خدايم. فرمود: درست است؛ اما به ياد دارى آه وقتى ما با معاويه درگير
بوديم، تو ساآت نشستى. سكوت تو گناه بود؛ اگر چه با معاويه نبودى، اما با سكوتت وى را
همراهى آردى.
يكى از نمايندگان » . بنابراين، منطق سكوت و در عين حال سلامت از گناه، منطق صحيحى نيست
مجلس در قبل از انقلاب اسلامى، خدمت امام امت (ره) رسيد و گفت: قانونى مى خواست تصويب
شود آه ضد اسلام بود من رأى ندادم. امام با عصبانيت فرمودند: آافى نبود. بايد داد و فرياد به راه
«. مى انداختى و مجلس را ترك مى آردى
بنابراين، خوبها نبايد در برابر انحرافات سكوت آنند. اگر خوبها به ميدان بيايند، فضاى آلوده را تغيير
مى دهند؛ براى مثال، اگر همه خوبها اول ظهر اذان بگويند، فضا بكلى دگرگون م ىشود.
اهميت امر به معروف
ناگفته پيداست آه حساب امر به معروف و نهى از منكر از حساب نماز، روزه و حج جداست؛ زيرا
آنها ضررى به منافع و هوسهاى ديگران نمى زنند و لذا آسى با آنها مخالفتى ندارد.
اما نهى از منكر، مخالفت با انحرافات و هوسهاى مردم است و قهراً گروهى در مقابل آن مقاومت
مى آنند.
بگذريم آه شناخت معروف و منكر آار هر آس نيست و قدرت برخورد و تماس با افراد مختلف نيز
روان شناسى تبليغاتى لازم دارد. اما امر به معروف زمانى مؤثر است آه آمران به معروف و ناهيان از
منكر، از خلق و خوى عالى، اطلاعات آافى، آموزشهاى لازم برخودار باشند.
از سوى ديگر، دولت و مردم از هر گونه حمايت هاى قانونى و مالى دريغ نكنند؛ براى مثال مسير
همه فيلمها و برنامه هاى صدا و سيما زنده آردن خوبيها در جامعه و محو آردن منكرات باشد.
بعلاوه، مردم بايد امر به معروف را يك فريضه اسلامى بدانند و نه دخالت و مزاحمت. در شعارهاى در
و ديوار نيز جملاتى باشد آه مردم را به سوى آمال و نور دعوت آند و فضاى جامعه، اسلامى و
فضاى رشد خوبيها و محو بديها باشد.
به فرموده روايات، امر به معروف حتى از جهاد در راه خدا مهمتر است؛ زيرا جهاد در تمام عمر يكى
دوبار صورت مى گيرد؛ ولى اين واجب الهى هر شب و روز در برابر چشم مردم جلوه گيرى مى آند.
اگر امر به معروف و نهى از منكر نباشد، جامعه اسلامى بيمه نمى شود و هر روز اگر هنرمندى
مثل سامرى يك گوساله طلائى درست آند، م ىتواند نسل ما را مورد تهاجم فرهنگى خود قرار
دهد. به گفته همه علما، امر به معروف و نهى از منكر از واجبات قطعى است و آن قدر اهميت دارد
آه امام حسين عليه السلام فرمود: هدف من از رفتن به آربلا، امر به معروف و نهى از منكر است.
با امر به معروف تمام واجبات در جامعه عملى م ىشود. با نهى از منكر، از همه مفاسد جلوگيرى
مى شود. اگر يك ميليارد مسلمان هر روز به يك معروف امر و از يك منكر نهى آنند، سيماى جهان
عوض م ىشود.
اگر روزى آه اسرائيل و آمريكا، مسلمانان منطق هاى را بمباران م ىآنند، يك ميليارد فرياد بلند شود،
آنها عقب نشينى خواهند آرد.
ما هنوز مزه اتحاد و ايمان و فرياد را به طور آامل نچشيده ايم. آرى از يك قطره آب آارى بر نمى
آيد؛ همين آه قطرات فراوان به صورت جويها و جويها به صورت رودخانه پشت سدى قرار گيرند،
وسيله اى براى توليد برق مى شوند و منطقه اى را روشن مى آنند.
در قرآن، قبل از آيه امر به معروف ، مسأله اتحاد مسلمانان » : مرحوم شهيد مطهرى مى فرمايد
مطرح شده است؛ يعنى اگر خواستيد جلو مفاسد را بگيريد، بايد قدرت داشته باشيد و قدرت زمانى
«. داريد آه متحد باشيد
مرحوم شيخ انصارى مى فرمايد: اگر امر به معروف و نهى از منكر نياز به قدرت و ولايت و حكومت
«. داشت، واجب است آه به سراغ تشكيل قدرت رويم و حكومت تشكيل دهيم
مفاسد ديروز دروغ و غيبت بود آه از فردى صادر م ىشد و فرد ديگرى او را منع مى آرد؛ ولى
مفاسد امروز، شكل ديگرى دارد. امروز، ناگهان مسلمانان خود را در برابر بزرگترين توطئه ها
مى بينند آه اگر از تخصص و تكنولوژى و قدرت و وحدت و اقتصاد آافى برخوردار نباشند، همه
چيزشان دستخوش تهاجم قرار مى گيرد.
بنابراين، تشكيل نظام اسلامى براى نهى از منكر هاى اجتماعى و جهانى، يك ضرورت است.
هدف نهائى
هدف از امر به معروف، انجام گرفتن خوبيها و هدف در نهى از منكر، ترك آردن منكرات است. البته،
منظور برخورد سطحى و بى نتيجه نيست.
قرآن م ىفرمايد: اگر در مجلسى به آيات الهى توهين مى شود، جلسه را به عنوان اعتراض ترك
( نساء / ١٤٠ انعام / ٦٨ ) (« حَتَّى يَخُوضُوا فى حَديثٍ غَيرِه » آنيد تا مسير بحث عوض شود
بنابراين، اگر با ترك مجلس بحث ها عوض نشد، بايد چاره ديگرى انديشيد؛ چون در قرآن هدف را
تنها تذآر و ترك جلسه ندانسته، بلكه تغيير مسير بحث دانسته است. لذا براى رسيدن به اين
هدف،از هر راه ممكن بايد استفاده آرد.
التهذيب، ج ) )« حَتَّى يَتْرُآَه » در بعضى روايات م ىخوانيم: گناهكار را آزار دهيد تا خلاف را ترك آند
( ٦، ص ١٨١
اگر با تذآر و آزار ترك نكرد، مسؤوليت ما تمام نمى شود؛ بلكه از راههاى ديگر بايد به نتيجه
برسيم.
بقره ) )« وَ قاتَلُوهُم حَتَّى لاتَكُونَ فِتْنَة » . در آيات جنگ، هدف برطرف شدن فتنه معرفى شده است
١٩٣ ) بنابراين، بايد تا رسيدن به اين هدف، مبارزه را به شكلهاى مختلف ادامه داد. اين، مربوط به /
هدف است.
اما مقدار تلاش: عباداتى مثل نماز و روزه و حج، اعمالى صد در صد تعبدى است و مقدار و زمان آن
آاملاً روشن است؛ اما امر به معروف و نهى از منكر مقدار خاصى ندارد و نظير مراجعه به پزشك
است آه نمى توان گفت هر مريض در عمر خود به چه تعداد پزشك مراجعه آند و براى هر پزشك
چند دقيقه صرف آند؛ يا براى خريد دارو چه مبلغى در نظر بگيرد. هدف، سالم شدن مريض است و
صرف زمان و مبلغ و مقدار تلاش، هيچ انداز هاى ندارد. لذا انبيا مى گفتند: تمام توان خود را براى
( اصلاح بكار مى بريم) ( اِنْ اُريدُ اِلاَّ اْلاِصلاحَ ما اِسْتَطَعْتُ (هود/ ٨٨
آيا امر به معروف و نهى از منكر، واجب عينى است يا آفايى؟
آيا مثل دفن مرده است آه با اقدام بعضى، آفايت مى آند يا مثل اقامه نماز است آه بر » : يعنى
.«؟ هر فردى عيناً واجب است
هر آدام از نظري هها طرفدارانى دارد. در اينجا، نكاتى وجود دارد آه شايد بيان آنها مفيد باشد؛ براى
مثال:
بر فرد فرد مردم واجب است آه قلباً از گناه متنفر باشند؛ ولى از نظر « انكار قلبى » ١) از نظر
همين آه بعضى اقدام آنند، از ديگران ساقط م ىشود) ( صاحب جواهر ( « اقدام عملى و بيانى »
٢) اگر مراد ما از معروف، احياى تمام خوبيهاى جامعه است، بايد تمام مردم قيام آنند؛ اما اگر مراد
احياى نماز، روزه، حج و ... است، اقدام گروهى آافى است. همچنين، اگر مراد از منكر برچيده
شدن تمام مفاسداز تمام جامعه است، بايد تمام مردم به پا خيزند؛ درست مثل نظافت آردن آه اگر
هدف ما نظافت همه خيابان ها، بازارها، مدارس، آوچ هها و خانه هاست، اين آار مربوط به همه
مردم م ىشود؛ ولى اگر هدف از نظافت، قسمت هاى جلو چشم و حساس است، قيام بعضى
آافى است) ( آتاب امر به معروف آية الله نورى با مثالى از بنده)
امر به معروف و دعوت به حق، مخصوص يك گروه نيست
در جامعه، از نقش افراد غافل نشويم. اگر يك فوتباليست در ميدان بازى در برابر چشم ديگران از
خدا ياد آند و برنامه هاى نماز جماعت را در ميدان ورزشى احيا آند؛ و اگر يك دانشگاهى در وسط
درس آلام خود را قطع آند و به نماز اول وقت بايستد؛ و اگر مجريان سيما سخن و برنامه هاى خود
را قطع آنند و در اول وقت به نماز بايستند، فرهنگ نماز اول وقت ترويج م ىشود.
خاطره
روزى آه شاه از ايران فرار آرد، امام خمينى در اطراف پاريس بود. صدها خبرنگار و فيلمبردار گرد
ايشان جمع شدند تا سخنان ايشان را به طور مستقيم به دنيا مخابره آنند.
آن روز، مهمترين روز در تاريخ ايران و آن پيام هم مهمترين سخن امام بود.
همين آه امام روى صندلى نشست و چند آلمه اى با دنيا سخن گفت، ناگاه از فرزند عزيزش آه در
آنار ايشان بود، پرسيد: آيا اول وقت نماز شده است؟ گفت: بله، الان اول وقت نماز است.
امام سخن خود را آه در تمام دنيا به طور مستقيم پخش مى شد، قطع آرد و به سراغ نماز رفت.
همه خبرنگاران و فيلمبرداران متحير شدند آه چرا ناگهان سخن قطع شد. به آنان گفته شد: امام در
اين خاطره را مرحوم حاج احمد آقا، فرزند امام در ) )« اول وقت، سخنى با خدا دارد، نه با مردم
رمضان سال ٧٣ در سخنرانى آه براى رانندگان تاآسى تهران داشتند، فرمودند)
نقش قدرت در امر به معروف
در آيه ٤١ ، سوره حج مى خوانيم: آسانى آه هر گاه به آنان قدرت و امكان داديم. اقامه نماز
مى آنند و زآات مى پردازند و امر به معروف و نهى از منكر م ىآنند) ( اَلَّذينَ اِنْ مَكَّنّاهُم فِى اْلاَرضِ
( اَقامُوا الصَّلوةَ و اتَوالزَّآاةَ و اَمَرُوا بِالْمَعرْوفِ ... (حج/ ٤١
از اين آيه معلوم م ىشود آه مسأله امر به معروف و نهى از منكر تنها يك موعظه عاجزانه در برابر
خلافكار نيست؛ بلكه مأموريتى از موضع قدرت است. بدون قدرت نمى توان از بسيارى از منكرات و
بويژه منكرات بين المللى جلوگيرى آرد. در قرآن مى خوانيم: اگر طايفه اى از مسلمانان دست به
تجاوز بزنند، وظيفه ديگران است آه با قدرت جلو او بايستند تا به امر خدا، بازگردد و دست از طغيان
( بردارد) ( فَاِنْ بَغَتْ اِحْداهُما عَلَى اْلاُخْر ى فَقاتِلُوا الَّت ى تَبْغى حَتَّى تَفى ءَ اِلى اَمْرِ اللَّه (حجرات / ٩
اگر در جامعه قدرت نباشد، احكام الهى مثل حدود و ديات و قصاص اجرا نم ىشود.
آسالت و بى حالى و ترس، از امراض و آفاتى است آه در دعاها از آنها به خداوند پناه برده
( مى شود) ( اللهم انى اعوذبك من الكسل و الفشل (بحار ٩٨ ، ص ٩٣ ، ج ٢
يكى از دلايل شكست مسلمانان در جنگ احد، سستى آنان بود) ( حَتَّى اِذا فَشِلْتُم.. (آل عمران /
(١٥٢
ناگفته پيداست آه اين قدرت،در سايه وحدت و اطاعت از رهبرى عادل و شجاع و بصير و داشتن
تخصصهاى گوناگون و هوشيارى همه مردم پيدا مى شود.
امر به معروف از موضع ولايت و قدرت، نه از موضع ضعف
قرآن م ىفرمايد : امر و نهى از موضع ولايت سرچشمه م ىگيرد، نه ضعف ؛
مردان و زنان با ايمان، هر يك نسبت به ديگرى ولايت دارند. بنابراين، يكديگر را امر به معروف و نهى
از منكر مى آنند) ( وَاْلمُؤمِنُونَ وَالْمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأمُرُونَ بِالمَعْرُوفِ وَ يَنْهَونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ
( يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ يُؤتُونَ الزَّآاة (توبه / ٧١
در جامعه اسلامى همه مردم از يكديگرند( ( بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْض (آل عمران / ١٩٥ ) و نسبت به
يكديگر محبت دارند. براى مثال، انصار و مردم مدينه از ورود مسلمانان مكه و مهاجرين خوشحال
بودند) ( يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ اِلَيْهِم (حشر / ٩) و حتى در شرايط سخت، ديگران را بر خود ترجيح
( مى دادند) ( و يُؤْثِرُونَ عَلى اَنْفُسِهِم (حشر / ٩
پيامبر اآرم صلى الله عليه وآله بارها ميان آنان برادرى برقرار آرد و فرمود: همانا مؤمنان با يكديگر
( برادرند) ( اِنَّما الْمُؤمِنُونَ اِخْوَة (حجرات / ١٠
با اين حال، اگر آسى ديگرى را از منكرى باز دارد و يا به معروفى امر آند، نبايد او را يك فضول و يا
مزاحم تلقى آرد؛ بلكه بايد او را دلسوز دانست آه از طرف خداوند، محبت و ولايت و حق نظارت و
امر و نهى به او داده شده است.
يك نمونه قرآنى از نهى از منكر
حضرت ابراهيم همين آه عموى خود را بت پرست ديد، به او گفت: اين مجسمه هايى آه شما
پابند عبادت آنها شد هايد، چه معنا دارد( ( اِذْ قالَ لاَبيهِ و قَوْمِ ه ما هذِه التَّماثيلُ التَّى اَنْتُم لَها عاآِفُون
( (انبيا/ ٥٢
در اين بيان بسيار آوتاه، به چند اصل مهم در امر به معروف و نهى از منكر پى مى بريم : از جمله :
١ - آسى آه امر به معروف مى آند، بايد از رشد و آفايت خاصى برخوردار باشد.
٢ - در امر و نهى شرط سنى وجود ندارد (قالَ لاَبيه).
٣ - امر و نهى را از نزديكان شروع آنيد. (قالَ لاَبيه).
٤ - در نهى از منكر، ابتدا از بزرگترين منكرات نهى آنيد (ما هذِهِ التَّماثيل).
٥ - در امر و نهى، مردم را به آرامت و شخصيت خودشان متوجه سازيد(اَنْتُم لَها عاآِفُون)
٦ - در نهى از منكر، گاهى بايد يك نفر در برابر گروهى قرار گيرد )ِلاَبيه و قَوْمِه).
٧ - در امر و نهى با شيوه سؤال، وجدانها را بيدار آنيد. (ما هذِهِ التَّماثيل).
٨ - در امر و نهى، قاطعيت و صراحت داشته باشيد. (اَنْتُم وَ اباءَآُم).
اين اصول و درسهايى بود آه در نگاه نخست به ذهنم آمد. شايد شما اگر فكر آنيد و يا به تفاسير
مراجعه آنيد، مطالب ديگرى نيز فرا گيريد.
آثار و برآات امر به معروف و نهى از منكر
الف - برآات معنوى
١ - نجات از قهر خدا
اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: هر آس منكر و خلافى را ديد و قلباً از آن ناراحت شد، همانا از
قهر خدا نجات پيدا آرده و تن به سلامت برده است؛ و هر آس با زبان از آار خلاف نهى آرد، به
پاداش رسيده است.
٢ - بهره از الطاف خدا
هر آس با شمشير و قوت و قدرت براى عزت آلمة الله قيام آند، به واقعيت الطاف الهى رسيده
است) ( من راى منكراً فانكره بقلبه فقد برى و سلم و من انكره بلسانه فقد اجر فهو افضل من
( صاحبه و من انكره بالسيف لتكون آلمة الله هى العليا فذلك الذى اصاب (وسايل ١١ ص ٤٠٥
هر آس بدعتگزارى را با نهى از منكر بترساند، خداوند قلبش را از ايمان پرآند؛ ولى اگر نسبت به
او نرمش نشان دهد، قانون خدا را تحقير آرده است.
٣ - نشانه بهترين بودن
پيامبر اآرم صلى الله عليه وآله فرمود: بهترين مردم آسى است آه مردم را به معروف دعوت آند)
( نهج الفصاحه، جمله ٨٤٩٩ خير الناس ... آمرهم بالمعروف)
و برعكس، اگر آسى در برابر معروف و منكر هيچ گونه احساسى نداشته باشد، انسانيت او
دگرگون شده است؛ بنحوى آه ديگر حرف خيرى را نمى پذيرد) ( جعل اعلاه اسفله و لا يقبل خيراً
( ابداً (بحار ٩٧ ، ص ٧٢
٤ - اثر امر به معروف در خود انسان
حضرت على عليه السلام به فرزندش فرمود: امر به معروف آن تا اهل معروف باشى) ( و امر
( بالمعروف تكن اهله، (نهج البلاغه، نامه ٣١
آرى! همان گونه آه هر آس لباس مى شويد، دست خودش نيز پاك مى شود، آسى آه مردم را به
خير دعوت م ىآند، به طور طبيعى سعى مى آند تا خودش نيز به آن آارى عمل آند آه به ديگران
سفارش مى آند.
٥ - شرآت در همه ثوابها
در روايات متعدد م ىخوانيم: هر آس مردم را به آار خير راهنمائى و سفارش و دعوت آند و مردم
به خاطر دعوت او آن آار را انجام دهند، دعوت آننده در پاداش شريك مى شود؛ بدون آنكه از اجر
ديگرى آاسته شود.
هر آس ديگرى را به آار خلاف و انحراف دعوت آند، در آيفر مفاسد او شريك است. بنابراين،
آسى آه امر به معروف م ىآند، در پاداش همه آارهايى آه مردم به خاطر دعوتش انجام مى دهند
شريك است) ( بحار، جلد ٩٧ ، ص ٨٧ - وسائل ١١ ، ص ٣٩٨ ، نهج الفصاحه، جمله ١٠٢٦ (من امر
بمعروف و نهى عن منكر او دل على خير فهو شريك و من امر بسوء او دل عليه او اشار به فهو
شريك)
ب - برآات اقتصادى امر به معروف و نهى از منكر
قرآن م ىفرمايد: اگر مردم مناطق ايمان آورند و تقوا پيشه آنند (آه يكى از مصاديق تقوى امر به
( معروف و نهى از منكر است) به طور قطع، از آسمان و زمين برآاتى خواهيم گشود) ( اعراف / ٩٦
امام باقر عليه السلام م ىفرمايد: با امر به معروف و نهى از منكر، آسبها حلال و زمي نها آباد
( مى شود) ( تحل المكاسب و تعمر الارض (تفسير نمونه ج ٣ ص ٣٨
و در جاى ديگر م ىفرمايد: مقدار باران در هر سال يكسان است؛ ولى اگر مردم گناه آردند، خداوند
مسير باران را تغيير م ىدهد. سپس ايشان براى هر گناهى آثارى را بيان فرمود :
- اگر در جامعه زنا زياد شود، سكته و مرگ ناگهانى زياد مى شود.
- اگر آم فروشى رايج شود، قحطى پيدا مى شود.
- اگر زآات پرداخت نشود، برآات زمين آم م ىشود.
- اگر پيمان شكنى و بى وفايى زياد شد، دشمن غالب م ىشود.
- اگر صله رحم قطع شود، اموال به دست نااهلان مى افتد.
- اگر امر به معروف و نهى از منكر ترك شود، اشرار بر مردم تسلط مى يابند؛ بنحوى آه فريادها بى
( اثر مى شود) ( بحار، ج ٩٧ ، ص ٧٢
ج - برآات اجتماعى امر به معروف و نهى از منكر
قرآن، جامع هاى را رستگار مى داند آه گروه ويژه اى براى امر به معروف و نهى از منكر داشته باشد)
( وَ لْتَكُنْ مِنْكُم اُمَّةٌ يَدعُونَ اِلَى الْخَيْرِ و يَأمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ و يَنْهَونَ عَنِ الْمُنْكَرِ و اُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُون
( (آل عمران / ١٠٤
در آيه ديگرى م ىفرمايد: نشانه بهترين جامعه آن است آه امر به معروف و نهى از منكر در آن زنده
( باشد) ( آُنتُم خَيْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَتْ لِلنّاسِ تَأمُرُونَ بِالْمَعرُوف (آل عمران / ١١٠
بر آنان سلام « السلام علينا و على عباد الله الصالحين » صالحانى را آه ما در هر نماز با جمله
مى فرستيم، آسانى هستند آه امر به معروف و نهى از منكر م ىآنند) ( يَأمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ و يَنْهَونَ
( عَنِ الْمُنكَرِ و يُسارِعُونَ فِى الْخَيْراتِ و اُولئِكَ مِنَ الصّالِحين (آل عمران / ١١٤
در آيه ديگرى م ىخوانيم: هنگام عذاب، تنها ناهيان از منكر نجات پيدا مى آنند و بقيه مردم خواه
گناهكار و خواه افراد ساآت و بى تفاوت گرفتار قهر خداشوند) ( اَنْجَيْنَا الَّذينَ يَنْهَوْنَ عَنِ الُّسوُءِ و
( اَخَذْنزا الَّذينَ ظَلَمُوا(اعراف / ١٦٤
امام باقر عليه السلام درباره امر به معروف و نهى از منكر فرمود:
هر آس آن دو را يارى آند، خداوند به او عزت م ىدهد. هر آس خوارشان آند، خدا او را خوار
مى آند) ( من نصرهما اعزّه اللّه و من خذلهما خذله اللّه (بحار/ ٩٧ ، ص ٧٥ - به نقل ميزان الحكمه)
د - برآات سياسى امر به معروف و نهى از منكر
حضرت امير عليه السلام فرمود: پشتوانه مؤمنان و وسيله تحقير آفار، امر به معروف و نهى از منكر
( است) ( شد ظهور المؤمنين و ارغام انف الكافرين (نهج البلاغه حكمت ٣١
اگر امر به معروف و نهى از منكر نشود، بتدريج اشرار بر شما حاآم خواهند شد و آار به جايى
خواهد رسيد آه خوبان شما هر چه فرياد زنند، پاسخى نشنوند) ( ليسلطن عليكم شرارآم فيدعوا
( خيارآم فلا يستجاب لكم (تهذيب ٦ ، ص ١٧٦
در روايت ديگرى م ىخوانيم: اگر نهى از منكر نكنيد و پيرو اهل بيت پاك رسول خدا نباشيد، خداوند،
اشرار را بر شما مسلط خواهد آرد و چنان در فشار قرار خواهيد گرفت آه هر چه خوبان شما دعا
آنند، مستجاب نشود) ( اذا لم يأمروا بالمعروف و لم ينهوا عن منكر و لم يتبعوا الاخيار من اهل بيتى
سلّط اللّه عليهم شرارهم فيدعوا عند ذلك خيارهم فلايستجاب لهم (بحار ٩٧ ، ص ٧٢ - به نقل از
ميزان الحكمه)

امر به معروف و نهی از منکر...